Karitas ruðuleiki á lærifti


Forlag: Sprotin
Útgávuár: 2016
Prísur: 248.00
ISBN: 978-99972-1-187-3
Rithøvundi: Kristín Marja Baldursdóttir
Umsett: Gunvør Balle
Evni: Skaldsøgur
Ikki innbundin
Støða: Á goymslu
Síðutal: 596

Legg í kurv     -     Læg i kurv     -     Add to basket      Basket
Um bókina
Í seinnu bókini heldur søgan fram um ta vaksnu, miðaldrandi kvinnuna, sum hevur slept ungdóminum og setur sær sjálvum spurningin, um hon hevur fingið tað burturúr, sum hon ætlaði.

Hon er farin í útlegd í einari fjarskotnari smábygd Eyrarbakka í Island í 1945. Í fyrru bókini fóru vit frá henni sum listarkonu, ið mátti fylgja kalli sínum. Fyri fyrstu ferð kennir hon, at hon er fræls og kann mála burturav, men hon er samstundis innilæst. Eingin skilir hennara list, og eingin skilir hennara tilveru. Gift kona, men maðurin er ongantíð har. Hon eigur fleiri børn, men tey eru spjadd í allar ættir. Og hon málar slíkt, ið eingin skilir.

Men tveir menn í hennara lívi skilja hana og hennara list, og teir geva henni tað sjálvsálit, ið krevst, og at enda tekur hon stóru avgerðina. Annar er maðurin, hon er gift við, hin er elskarin, sum hevur verið ásttikin í henni frá barnsbeini.

Hon fer til París og fer undir ta drúgvu leiðina at gerast viðurkend listakona. Bygdarkonan verður heimsborgari, sum endar aftur í Íslandi.

Ein brellbiti úr Ruðuleiki á lørifti

Soleiðis byrjar seinna bókin:
Tjúkka guvan royndi at bróta seg út úr køkinum, kroysti seg at rútunum sum barmføgur kona ímóti másasligum manni, men slapp ikki út. Eg hevði latið vindeyguni aftur, var á veg í bað, mær dámdi ikki gjóstur. Tá ið luftin var vorðin so heit og slevjut, at vatnperlur sóust á borðum og stólum, læt eg meg úr og steig niður í stóru træbaljuna, sum konur brúka til stórvask ella til børnini leygardagar, og sum er alt ov trong til vaksið fólk, men um eg dró føturnar inn undir meg sum í eini gágguskel, bar til. Tað ber altíð til, fara vit rætt fram.

Vatn vekir minnir. So leingi, eg enn havi minnini, havi eg tamarhald á fortíðini.

Tamarhald á lívinum. Kann loyva mær at droyma um nógv ljós.

Vatnið og eg gjørdust eitt, eg gloymdi meg burtur, var komin langt suðureftir, var baðað í so sterkum sólargeislum, at eg varð noydd at skyggja við hondunum fyri eyguni, og eg hómaði útróðrarbátarnar, sum sigldu inn í víkina í sólarrenningini, sá døkkan av svalunum, sum flugu ímillum blómandi trøini niðan fyri hvítu húsini, alt var sum á myndini, eg sá í útlendsku bókini. Eg helt meg eisini kenna angan av italskum vaskipulvuri og nýbakaðum morgunbreyði, eg var komin í mín yndisheim, tá ið tað bankaði á dyrnar.

So lótu tær, ið bankaðu á dyrnar, upp, bíðaðu ikki eftir at verða bodnar inn. Tað var vanin, bara at banka og so lata upp. Fólk í hesi bygdini læstu ikki dyrnar í húsunum, ikki so frægt sum á myrkastu nátt. Eg hoyrdi tær koma inn í forstovuna, kendi røddirnar og spurdi meg sjálva, hví í verðini tær altíð skuldu koma malandi, tá ið eg var farin í baljuna? Og meðan tær standa mitt á køksgólvinum siga tær: Ert tú altíð í baljuni, Karitas góða? Sum var eg ein óviti, sum neyðugt var at harta javnan. Tær tóktust tó ikki at leggja petti í, at eg lá í baljuni. Eg grunaði straks, at annað og meira lá teimum á hjarta enn at eg sat í baljuni. Tær vóru komnar at júka og vildu tí tosa meg upp í lag. Og so var. Nú var bráðtørvur á at mála leiktjøld til jólasýningina, og tað dugdi sjálvsagt eingin betur enn teknilærarin í barnaskúlanum, sum einaferð lærdi í Keypmannahavn. Hon skuldi endiliga vaska sær, hóast tær vóru inni á gólvinum.

Tær bjóðaðu sær enntá at hjálpa mær at vaska mær í høvdinum. Onnur gníggjaði hárbotnin við grønsápu, meðan hin blandaði heitt og kalt vatn í eina kannu at skola sápuna úr við. Og tær sussaðu um leiktjøldini, bróðurkonurnar, meðan tær putlaðust, bóðu um at sleppa at gloppa vindeygað, sleppa ta ringastu guvuna út, so tær sóu fram fyri seg, og eg læt tær putlast sum longst, hevði jú altíð tráað eftir at hava tænandi hirð um meg.

Tá ið eg segði, at eg var farin í bað, tí eg var so køld, sum eg sjálvsagt leyg, tí eg hevði bara havt hug at sleppa niður í heitt vatn, kom glið á. Hesum høvdu tær helst bíðað eftir, bannaðu um húsini, søgdu seg hava sagt mær tað upp í saman, at hesi húsini vóru ísakøld um vetrarnar, men nú kundu tær hinvegin útvega mær heitan og góðan bústað, lítla kamarið uppi á loftinum hjá vermóður teirra, tað kundi eg fáa eftir ársskiftið. Tað vil siga, um eg málaði leiktjøldini fyri tey. Men eg helt fátt vera keðiligari enn at mála leiktjøld fyri sjónleikarafelagið og segði, at eg vildi bara verða verandi her. Stovan var sum gjørd til at mála í, besta arbeiðsstova, eg hevði havt, neyðugt var bara at leggja aftrat í ovninum alla tíðina.

Tá gjørdust vaskikonurnar gronutar, tær skolaðu hárið við øgiligari skvatlan, søgdu, at tað var nú heilt løgið við mær, einsamøll í húsi, men hevði kortini tørv á mest plássi, “kanst tú ikki bara mála smáar myndir?”

Eg havi havt torført við at finna tak yvir høvdið, síðan eg kom higar á Eyrarbakka, eg kundi tað sama malið í Reykjavík, segði eg og fór upp úr baljuni. Tær kveittu kvikliga ímóti vegginum, men sníktu seg tó at lúra at mær, meðan eg turkaði mær, hildu meg skilliga vera ov rak, tí tær spurdu, meðan tær hugdu upp í loft, um eg ikki hevði gjørt mær nakað til døgurða í kvøld, her luktaði ikki av mati? Tá ið eg segði, at eg ikki hevði tímað at etið, søgdu tær seg í roynd og veru hava vitað tað og tóku nøkur skons upp úr einum posa. Eg hirdi ikki at svara teimum, men fór inn í klivan at lata meg í. Tær merktu, at eg var tung í huga, so tær royndu at blíðka meg. Tað var teimum um at gera at fáa leiktjøldini, tosaðu hart, meðan eg læt meg í, løgdu fyri við at umbera íbúðartrotið í bygdini, sum, tá ið av tornaði, tó var frægari enn í Reykjavík, men sjálvsagt hevði kríggið skyldina og herurin. “Ja, hugsa tær, Karitas, tá ið tað var upp á tað mesta, komu fjøruti ella fimmti túsund hermenn.” Sum høvdu hesi tøl nakað við bústaðir at gera. Eg visti ikki betur, enn at hesir góðu útlendingar høvdu reist sær barakkir bæði her og har, og tær fístu um standin í høvuðsstaðnum. “Fólk trunka seg saman úr bygdunum og verða so noydd at sova seks saman í einum kamari, stundum ikki so mikið sum atgongd til køk, men nú er kríggið liðugt, Guð havi lov, og Ísland er vorðið lýðveldi. Loksins eru vit sjálvstøðug.”

Nær gjørdust vit sjálvstøðugar? spurdi eg, nú eg stóð ílatin á gáttini.

Tá kom beinanvegin fjáltur á tær, men so skiftu tær evni, tí her snúði tað seg um annað og meir enn sjálvræði tjóðarinnar, tóku upp høpisleyst smáprát, spurdu í størsta sakloysi, hví eg hevði staðið hokin yvir brunnin um morgunin, tær høvdu av óvart sæð meg ígjøgnum vindeygað. “Var vatnrørið tipt?” Men eg, deyðamóð av at verða noydd at greiða frá øllum, eg tókst við, peikaði á baljuna og segði: “Hví fara tit ikki í fótabað?”

“Ha? Fótabað?” spurdu bróðurkonurnar, og eg segði: “Ja, í fótabað, er ikki rætt at fáa gagn av heita vatninum?” “Men vit hava ikki hug at fáa okkum fótabað nú,” søgdu tær, men sóu, hvussu forfjónað eg tóktist, mintust leiktjøldini og fóru úr sokkunum. Eg turkaði vatndroparnar av borðinum, setti meg á tað og hugdi álvarsom at bróðurkonunum í fótabaðnum, meðan eg kveylaði skonsini í meg. Tær høvdu drigið kjólarnar upp til lærið, so tær ikki gjørdust vátar, sótu tigandi hvør yvir av aðrari, ótryggar, sum fangar undir strongum eftirliti. Sum tær eisini vóru, til Sveina uttan at taka eyguni av lørunum varisliga segði: “Hevur tú fingið keðilig tíðindi frá børnunum, Karitas góða?”