Rekaviður


Forlag: Sprotin
Útgávuár: 2000
Prísur: 48.00
ISBN: 99918-44-43-0
Rithøvundi: Finnbogi Ísakson
Evni: Stuttsøgusøvn
Ikki innbundin
Støða: Útseld
Síðutal: 189


Samandráttur
Finnbogi Ísakson Týddar stuttsøgur

Finnbogi plagdi at lesa hesar stuttsøgurnar beint eftir døgurða sunnudagar. Sjaldsama góðar stuttsøgur úr øllum heraðshornum: úr Russlandi, Japan, Italia og ymsum suðuramerikonskum londum. Tilfarið er so rúgvusmikið, at tað er upp í tríggjar bøkur. Bøkurnar eru framúr tilfar til stuttsøguundirvísing á skúlunum frá framhaldsdeild og uppeftir.
Góðu børn

Eftir japanska høvundin Arishima Takeo

Arishima Takeo (1878-1923) var av samurai-ætt í Tokyo. Hann skrivaði skaldsøgur, stuttsøgur og essays.
Arishima Takeo gekk í einum skúla fyri aðalsbørn. Meðan hann gekk á landbúnaðarskúla í Sapporo, varð hann tætt knýttur at einum calvinistiskum trúarbólki, men eftir djúpa sálargransking vendi hann kristindóminum bakið. Hann las í USA í hálvtfjórða ár og fekk tá samband við sosialistar og progressivar teinkjarar í nútíðar evropeiskari og amerikanskari søgu. Hann var ein av teimum japansku høvundunum í sínari tíð, sum virdu kvinnuna høgt. ”Góðu børn” er sjálvsævisøga og vísir hansara inniliga áhuga fyri kvinnum og umsorgan fyri børnum. Í 1923 framdi Arishima Takeo dupult sjálvmorð saman við unnustu síni, einari giftari konu.

Tá tit eru vorðin tilkomin og sjálvstøðug, tá er tíðin komin, at tit lesa tað, sum pápi tykkara skrivaði, meðan tit vóru smá. Vit vita ikki, nær tann tíðin kemur, og um hann framvegis livir tá.
Tíðin gongur. Tá visti eg, pápi tykkara, ikki, hvat tit fóru at halda um meg, tá tit vórðu vaksin. Kanska flenna tit at mær, halda meg vera vesalan og gamalsligan. Eg royni at fáa ta tíðina afturum og vil hava tykkum at koma hagar til, at tit flenna at mær. Tit muga brúka meg sum pall at røkka longur á leið, tvørtur um allar forðingar í lívinum. Á ferðini frameftir í lívinum, haldi eg, hevur tað týdning fyri tykkum at vita, at ein er, sum hevur elskað tykkum markleyst. Tit munna flenna, tí eg eri so lókutur, tá eg sigi hetta. Men eg haldi, at hjørtu tykkara verða ikki óávirkað av vissuni um kærleika okkara til tykkara, sum skal fløva, ugga og eggja tykkum til á leiðini frameftir. Tað er við hesum í huga, at eg skrivi hetta til tykkara.
Í fjør mistu tit mammuna. So nógv ov stutt eftir, at tit komu í verðina, varð tykkara týdningarmesta lívsgrundarlag skrætt burtur. Heimurin varð knappliga myrkur.
Nakað herfyri bað eitt forlag fólk skriva eina lítla søgu, sum skuldi eita „mamma mín“. Eg gjørdi skjótt av og skrivaði: „Eydna mín er, at mamma mín livir framvegis og er sum fyrsta dagin.“ Áðrenn eg var liðugur at skriva hesi fáu orð, kom eg at hugsa um tykkum, og eg fekk ilt fyri hjartað, sum hevði eg syndað. Men tað, sum er satt, er satt. Nettupp í so máta var eg eydnuríkur.
Og tit eru eydnuleys, ógrøðiliga eydnuleys. Vanlukkuligu sálir.

*

Tá eg hugsi afturá, so eru sjey ár síðani, at teir fyrstu verkirnir fyltu húsið við órógv tíðliga ein morgunin kl. 3. Henda dagin var kavaroksódn, ein kavaroksódn sum er sjáldsom sjálvt í Hokkaido. Húsini, sum stóðu við ánna nakað uttan fyri býin, skulvu, sum fóru tey at rapla hvørja løtu. Degningurin slapp ikki inn í kamarið. Hóast tað ikki hevði verið ádrigið, hevði tað verið myrkt inni av heglinginum, sum glumdi á rútarnar.
Í myrkrinum hoyrdist mamma tykkara eymka seg; eg hómaði hana, ballað inn í hvít klæði. Ein studentur og ein genta hjálptu okkum at kynda, kóka vatn og senda boð.
Tá jarðarmóðirin kom bóltandi inn í húsið, hvít av kava, andaðu øll lættari. Men dagurin kom, og fyrrapartstímarnir flutu framvið, og enn var einki tekin um, at hon fór at eiga. Eg varð ørkymlaður og ræddur, tá eg hugdi at andlitunum á jarðarmóðurini og sjúkrasystrini, hóast tær fjaldu óttan í andlitunum væl fyri øðrum.
Eg orkaði heldur ikki at sita og bíða alla tíðina í arbeiðsstovuni. Eg fór niður í rúmið, sum var umbroytt til føðistovu, tók í hendurnar á henni, sum skuldi eiga, og sat hjá henni. Eg kendi á mær, at tað var rætt at gera hetta. Hvørja ferð, hon fekk verkir, fór jarðarmóðirin í holt við hana, eggjaði henni til og royndi at fáa føðingina frá hondini. Men tá hon knappliga hevði havt eini herðindi, sovnaði hon og lá í fastasvøvni. Hon andaði tungliga og tóktist at vera púra rólig, sum hevði hon lagt alla pínu og allan veruleika aftur um seg.
Jarðarmóðirin og læknin, sum var komin, hugdu upp á hvørtannað og suffaðu. Læknin tóktist at hugsa um aðrar møguleikar nú, tá hendan óvitskan gjørdi alt uppaftur truplari.
Veðrið batnaði út á dagin, og sólin sá, spældi við kavan og slapp inn ígjøgnum tey kavaklæddu vindeyguni, so at alt varð ljóst. Men yvir fólkunum á føðistovuni hekk eitt dimt skýggj, sum gjørdist alsamt dimmari. Ótti fekk vald á læknanum, jarðarmóðurini og mær. Tey einastu, sum ikki tóktust at óttast nakað, men góðtóku lagnuna, var konan, sum skuldi eiga, og tað ófødda barnið. Tvey lív fjaraðu óvitandi móti deyðanum. Men klokkan 3, í hálvaskýmingini 12 tímar eftir, at teir fyrstu verkirnir høvdu órógvað svøvn okkara, komu teir avgerandi, ótolandi sterku verkirnir. Hon læt eyguni upp við einum rykki og stardi fram fyri seg, sum hevði hon havt ein ringan dreym, og andlitið avskeplaðist, meira sum var tað av ótta enn pínu. Hon togaði meg inn at sær og helt fast tvørtur um ryggin á mær. Eg kendi tað, sum at armur hennara fór tvørtur ígjøgnum ryggin, gav eg ikki eftir. Hini, sum inni vóru, reistust alt fyri eitt. Jarðarmóðirin og læknin hurtaðu undir hana, sum høvdu tey gloymt bæði tíð og stað. Lítla løtu seinni kendi eg tað fasta takið um ryggin losna, og eg lyfti høvdinum á. Í fanginum á jarðarmóðurini lá ein nýføðingur, bleikur og linur, og jarðarmóðirin rópti eftir víni, meðan hon dukaði á bringuna á barninum, sum var tað ein bóltur. Sjúkrasystirin kom við víni, og jarðarmóðirin gav tekin um, at hon skuldi stoyta tað í baljuna. Sterkur angi stóð frá tí, og tað flógva vatnið varð reytt sum blóð. Barnið varð lagt í baljuna, og knappliga, eitt lítið bil, varð kvirran órógvað av tí fyrsta knarrinum frá einum nýføddum menniskja.
So vóru mamman og barnið har, millum jørðina og tann stóra himmalin. Tann nýklakta mamman hugdi upp á meg og brosaði svinn. Tá eg sá hetta, fekk eg ikki forðað tárunum at renna á kinn, og eg fekk ikki orðið upp. Hvussu skal eg greiða tykkum frá hesum? Fái eg tykkum at skilja, at alt í lívi mínum trýsti tár fram í eygunum? At øll frábrigdi í lívinum broyttust har og tá?
Tað fyrsta av tykkum sá dagsins ljós á henda hátt. Hvørja ferð hevur tað verið eitt líka stórt undur at gerast pápi og mamma, hóast tað ikki var so ógvusligt, tá hini vórðu fødd. Ja, soleiðis gekk tað til, at vit, hesi ungu hjúnini, gjørdust foreldur.

*

Um hesa tíðina hevði eg ivaleysa nógv at stríðast við. Eg hevði alla tíðina nógv um at vera, men tað gjørdi meg ikki betur nøgdan. Úteftir eri eg vist púra vanligur, men meir enn flest onnur eri eg soleiðis, at eg noyðist at taka allar spurningar í álvara, tyggja og tanla teir og grunda yvir teir í frið og náðum. Hetta bar mær ikki til longur, og eg varð í heilum plágaður av einari nívandi óvissu, sum oftari og oftari gjørdi vart við seg. Onkuntíð iðraði eg meg um, at eg hevði gift meg. Av og á var eg argur um, at tit vóru fødd. Hevði eg gift meg og ikki gjørt mær greitt, hvørjar møguleikar eg hevði í lívinum? Vórðu møguleikar mínir køvdir av umsorgan fyri konu og børnum, og var hetta ein byrða, sum eg við vilja hevði álagt mær? Var tað skeivt av mær at hugsa um tykkum, úrslitini av kjøtiliga lystinum hjá tveimum menniskjum, sum annað enn eina gávu? Átti eg ikki at brúkt alt tað stríð og strev, sum eg brúkti til at byggja upp eitt heim, til okkurt annað? Ørkymlaður, sum eg var, fekk eg mangan mammu tykkara at gráta og kenna seg einsamalla, og eg var órímiligur móti tykkum. Hoyrdi eg tykkum gremja tykkum og gráta eitt sindur, kom ilt í meg. Kom mamma tykkara at spyrja meg til ráðs um ymist, sum hoyrdi heiminum til, ella grótu tit ella hildu gang, nevaði eg tankaleysur í borðið. Og hóast eg visti, at ótolandi einsemi fekk vald á mær aftaná, kundi eg deila tykkum illa ella fleingja tykkum.

*

Men tann tíð kom, tá eg fekk væl uppiborna revsing fyri mína sjálvgóðsku og vantandi góðsemi. Mamma tók sær av tykkum fult og heilt. Hvørt kvøld legði hon tykkum lið um lið hvørt á sín kodda, um náttina ruraði hon onkran í svøvn, vermdi vatn ella mjólk til onkran annan, fór á WC við onkrum; hon fekk næstan ikki blund í eyguni. Eg varð skakkur, tá mamma tykkara, sum gav tykkum alt, knappliga fekk nógvan fepur og legðist sjúk, og tað kom mær dátt við, tá báðir læknarnir, sum vóru komnir, søgdu, at sjúkueyðkennini bendu á tuberklar. Gjøllari kanningar prógvaðu, at læknarnir høvdu rætt. Og síðst í oktober, ein kaldan og einsligan heystardag, varð hon løgd inn og læt tykkum - tvey, trý og fýra ára gomul - einsamøll eftir.
Hvønn dag skundaði eg mær til hús, tá dagsins arbeiði var liðugt, og hevði eitt ella tvey av tykkum við á sjúkrahúsið. Ein eldri kona, sum trúføst hevði verið hjá okkum, síðani eg fekk arbeiði í hesum býnum, var á sjúkrastovuni. Tá hon sá tykkum, fór hon at gráta, men royndi at fjala tað við hondunum. Tit bóru eyga við mammu í songini og runnu yvir til hennara og kroystu tykkum at henni. Eg royndi at forða tykkum í at vera ov nær songini. Eg vildi bara vera varin, men varð púra misskiltur. Ongin av tykkum visti um sjúkuna enn, og ferð eftir ferð noyddist eg at ásanna, hvussu ringt tað var ikki at duga at greiða frá. Illur kundi eg heldur ikki verða.

*

Kám ljós brunnu vanliga í gøtunum, tá eg hevði fingið tykkum leys frá henni og var á veg heim. Tá vit komu inn, vóru tey, sum ansaðu tí minsta av tykkum, har. Hóast tey vóru fleiri, var tað so eiðasørt, at tey skiftu blæu á tí minsta. Hann var dýggjvátur og geylaði av øði.
Tað var ótrúliga torført at venja seg við hetta. Tá eg hevði fingið tykkum í song, fór eg inn í arbeiðsstovuna og gjørdi kanningar. Kroppurin var slitin, og høvdið stappað við tonkum. Tá klokkan var um 11, og eg skuldi gevast og fara til songar, vaknaðu tit mangan, bangin av dreymum. Tit vóru vorðin so viðkvom. Tá tað lýsti, græt onkur tykkara og vildi hava mjólk. Eg vaknaði av hesum og fekk ikki blund í eygað á náttini. Eg var reyðoygdur, tá vit fingu morgundrekka, og fór til arbeiðis við høvdinum fullum av døprum tonkum og tungur um hjartað.

*

Veturin nærkaðist har norðuri. Ein dagin, tá eg kom á sjúkrahúsið at vitja, settist mamma tykkara upp undir seg í songini og sat og stardi við fjarum eygnabrá út ígjøgnum vindeygað. Tá hon sá meg, segði hon, at hon fór at sleppa heim skjótt. Tá hon hevði sæð, hvussu lynurin uttanfyri var vorðin, kendi hon seg so einsamalla og hjálparleysa. Ei dáni í, tí har var ikki eitt blað eftir á trænum; tey eldlittu bløðini prýddu greinarnar, tá hon varð løgd inn; krysantemum-blómurnar í krukkuni vóru skaddar av frosti og følnaðar, hóast tað var tíðliga enn. Eg skilti hana og orkaði ikki at síggja hetta einsemið dag um dag og ikki hjálpa henni burtur úr tí. Eg visti, at tað var ikki sjúkrahúsið, sum var veruliga orsøkin til, at hon kendi tað so, tað var tankin um tykkum. Hon orkaði ikki at vera burtur frá tykkum eina løtu aftrat.
Dagurin, tá hon at enda slapp heim, var ein illveðursdagur við heglingi og vindi, sum ýldi um heyggjarnar, so eg ætlaði at broyta meining og bara fara á sjúkrahúsið at vitja hana. Men stovan var tóm. Tann gamla konan hevði lagt koddan, kopp og skál og alt annað, sum mamma hevði fingið, í ein krók. Tá eg kom til hús, hingu tit øll trý uppi í mammuni, og alt, sum eg hoyrdi, vóru eydnusom ljóð. Tárini runnu, tá eg sá tykkum.
Eina løtu var tað so, at vit kundu ikki skiljast sundur. Vit fimm, børn og foreldur, krøktu okkum saman, sum planturnar gera, tá tær verja seg móti kuldanum sum nærkast, og vit royndu at fløva hvørtannað. Men tað var ikki nóg mikið móti kuldanum har norðuri. Eg noyddist at taka tykkum við mær, trý hjálparleys børn og eina sjúka mammu, og fara suðureftir sum ein villgás.
Eitt kvøldið, tá hann kavaði av møkum, løgdu vit plássið, har tit vórðu fødd, aftur um okkum. Minnið um tey hugtungu andlitini á vinum okkara, sum stóðu á tokstøðini og søgdu farvæl, fara altíð at fylgja mær. Liturin á vatninum í Tsugarukaikyo og sundið millum Hokkaido og Honshu, sum vakti sorgblídni í okkum, hvurvu eisini afturum. Ein studentur, sum fylgdist við okkum allan vegin til Tokyo, tók tað yngsta av tykkum í kneppið og sat undir tí sum ein mamma alla náttina. Eg kundi skrivað nógv um slík góð minni um beinasom fólk.
Eftir eina langa ferð komu vit óskadd og glað til Tokyo tveir dagar seinni, seint á heysti. Í Tokyo høvdu vit, mótvegis plássinum haðani vit komu, nógv skyldfólk og systkin, sum høvdu djúpan samhuga við støðu okkara. Tað var ein ómetalig styrki fyri meg. Mamma tykkara flutti inn í eina smáttu, sum vit leigaðu á K-strondini, vit fóru á eitt kosthús nærhendis og gingu haðani at vitja hana. Einaferð tóktist tað, sum at sjúkan misti takið, ið hvussu er so mikið, at vit kundu øll fara til eina sandstrond nærindis, sóla okkum og hugna okkum saman í einar tveir-tríggjar tímar. Eg veit ikki, hví vit fingu hendan skáan. Men vist er tað, at lagnan letur ikki eitt verk standa hálvgjørt; er hon farin undir okkurt, so ger hon tað liðugt.
Tá tað leið til ársskiftið, fekk mamma krím, og hon versnaði bara. Og eitt av tykkum fekk knappliga nógvan fepur. Eg ætlaði at siga henni tað, men orkaði ikki. Tað sjúka barnið vildi ikki sleppa hondini á mær bara eitt lítið bil, ein natúrligur atburður hjá einum sjúkum barni. Men tá mamma tykkara fanst at mær, tí eg ikki vitjaði hana, dugdi eg ikki at tiga meir. Men eg kundi ikki gremja meg um, at eg noyddist at taka mær av einum sjúkum barni alt samdøgrið, við nógvum fepri, sum eg hevði lítið skil fyri. Og arbeiðið? Eg var komin nógv í afturhond við arbeiðinum. Men mær tókti ikki synd í mær sjálvum. Eldhugin at stríðast fyri tykkum til evstu stund brann sterkari í hjarta mínum, enn nakar sjúkufepur kundi havt brunnið.

*

Beint eftir nýggjár kom tað ringasta av øllum. Tað bar ikki til at drála longur við at siga mammu sannleikan um sjúkuna. Eg fari altíð at minnast andlit hennara, sum tað sá út, tá læknin, sum hevði gjørt hesa torføru skyldu, var farin. Bleik, men rólig hugdi hon at mær av koddanum, við einum kaldligum brosi, sum vísti, at hon kendi sína lagnu. Samstundis sum yvirbragdið avdúkaði, at hon gekk undir deyðans treytir, var skilligt, at kærleikin til tykkum, børnini, hevði røtur djúpt inn í sálina. Henda sjón hevði ómetaliga stórt árin á meg. Eg noyddist at blunda fyri at læsa allar kenslur inni, sum bilgdust í mær.
Tað slapst ikki undan tí degi, tá hon skuldi leggjast inn á sjúkrahús á H-strondini. Hon hevði sett í seg, at hon skuldi ikki hitta tykkum, børnini, aftur, gjørdist hon ikki frísk, hóast tað kundi hava við sær, at hon ongantíð aftur fór at síggja tykkum, áðrenn hon doyði. Í sínum bestu klæðum - sum hon næstan ikki hevði brúkt - setti hon seg í bilin og græt, so hon var um at týnast.
Hendan óvanliga sterka konan, sum var mamma tykkara, hevði ongantíð grátið, tá vit vóru tveyeini, men henda dagin floymdu tárini, hvussu hon so royndi at turka tey burtur. Tey heitu tárini frá tí degnum eru nakað virðismikið, sum er tykkara ogn. Nú eru tey tornað. Eg veit ikki, um tey gjørdust eitt av skýggjunum, sum ferðast um himmalin, um tey eru runnin saman við dropunum í ánni í dalinum ella eru farin upp í havsins froðu. Sama ger, tey eru tykkara virðismikla ogn.
Vit fóru yvir til bilin, hon sat í, at siga farvæl. Beinini vildu ikki bera ta av tykkum, sum hevði havt fepur, men var batnað, og ein arbeiðsgenta bar hana tí á bakinum. Eitt annað stetlaði við síðuna av, tann minsti av tykkum var ikki har, tí omma og abbi hildu, at tað fór at verða ov tungt fyri mammu at síggja hann, sum skuldi verða eftir so ungur. Tykkara ræðsluslignu, hjálparleysu eygu stardu at tí stóra bilinum. Mamma hugdi sorgarbundin at tykkum gjøgnum bilrútin. Tá bilurin fór avstað, bað arbeiðsgentan tykkum níga, og tað gjørdu tit uttan at hugsa um tað, sum hermenn. Mamma smíltist til tykkara og boygdi høvur. Tit mundu ikki gruna, at ta løtuna skildust tit frá henni með alla. Neyðars tit.

*

Tað seinasta árið og teir sjey mánaðirnir, sum gingu frá hesum degi, til mamma tykkara gav upp anda, leikaði hart á í okkum øllum. Í mammu um, hvussu tað var frægast at møta deyðanum; í mær um, hvussu vit skuldu geva tykkum mest møguligan kærleika, um hvussu tit skuldu skilja, hví hetta mátti henda; hvussu eg kundi bjarga henni frá sjúkuni; hvussu hon treystliga skuldi verða før fyri at góðtaka sína lagnu; hvussu vit skuldu hjálpa tykkum at gera tykkum leys av tykkara løgnu lagnu og frægast gjørligt laga tykkum eftir umstøðunum. Vit kundu sagt, at vit bardust fyri lívinum. Bæði tit, mamma og eg vórðu ferð eftir ferð særd, fóru um koll, komu á føtur og duttu aftur.
2. august tað árið, tá tit fyltu fýra, fimm og seks ár, kom deyðin, hann kom yvir okkum sum eitt ódnarveður. Deyðin gekk fram um alt. Og deyðin hjálpti okkum burtur úr óvissuni.
Nógv tann mest týðandi parturin av testamenti hennara var tann, sum var ætlaður tykkum. Lesa tit nakrantíð hetta, eiga tit at lesa testamentið hjá mammu samstundis. Meðan hon græt blóðtár, helt hon fast við avgerðina um, at hon skuldi ikki síggja tykkum aftur, um hon so doyði. Tað komst ikki fyrst og fremst av tí, at hon stúrdi fyri, at hon fór at smitta tykkum. Heldur ikki, tí hon helt, at tað fór at vera ov tungt at síggja tykkum. Nei, hon stúrdi fyri at vísa tykkum deyðans skap, at leggja sár eftir á tykkara sakleysu sálum, sum tað fyri alt í verðini mátti sleppast undan. At greiða smábørnum frá deyðanum er ikki bara nyttuleyst, men eisini skaðiligt. Hon skrivaði, at hon vildi hava, at tann dagin hon fór til gravar, skuldu tit vera saman við arbeiðsgentuni og hava ein hugnaligan dag.
Mamma yrkti eisini: „Hjartað hjá einari mammu, sum hugsar um barn sítt, líkist meira stórleikanum, sum veitir heiminum ljós, enn sjálvum heimsins ljósi.“
Tá mamma fór hiðani, vóru tit á fjallinum á Shinshu. Kanska fara tit at halda, at tað var illa gjørt av mær inniliga at biðja pápabeiggja um, at hann skuldi ikki koma aftur haðani við tykkum. Hann skrivaði til mín, at tit fóru at bera agg til mín restina av lívinum, læt eg tykkum ikki koma at síggja mammuna á deyðastrá.

*

Nú er klokkan hálvgum tólv. Tit liggja og sova lið um lið í kamarinum við síðuna av mínum. Tit eru smá enn. Tá tit koma í mín aldur, fara tit einaferð at duga at virðismeta tað, eg gjørdi, ella rættari: tað, sum mamma fekk meg at gera.
Hvørja leið eri eg so farin síðani tá? Gjøgnum deyða mammu tykkara fór eg at ganga ta leið, eg átti at ganga. Eg skilti, at tað, sum mær tørvaði, var at ansa eftir mær sjálvum og ganga mína leið og ikki snáva. Í einum av tí fyrsta, eg skrivaði, royndi eg at skriva um ein mann, sum setti sær fyri at ofra konuna. Eg skilti, at í roynd og veru gjørdist mamma tykkara eitt offur fyri mína skyld. Tað finst ikki maður á fold, sum dugdi so illa at brúka sína styrki sum eg. Eg skilti ikki, at fólk kring um meg noyddust at halda meg vera ein ómansligan, hálvbýttan mann, ein vesaling og ikki arbeiðsføran. Ongin royndi at reka meg burtur úr míni ómansligu støðu, mínum býttleika og hjálparloysi. Men mamma tykkara royndi. Smátt um smátt kendi eg styrki í mínum veikleika. Har, sum eg ikki var førur fyri at gera mítt arbeiði, gjørdi eg arbeiði til eina yvirskrift inni í høvdinum. Har, sum eg ikki var førur fyri at vera djarvur, gjørdi eg dirvi til yvirskrift. Har, sum eg ikki var gløggur, setti eg gløggskygni í hásæti. Ella, sagt øðrvísi: eg skilti býttleikan gjøgnum vantandi gløggskygni, rakti við dirvi gjøgnum mín veikleika, ásannaði mítt hjálparloysi við at arbeiða. Soleiðis stríddi eg meg fram, og eg haldi, at eg varð førur fyri at liva øðrvísi. Fara tit nakrantíð at líta aftur á lív mítt, vóni eg, at tit fara at síggja, at eg havi ikki livað til onga nyttu.
Ein regndag, tá tunglyndi altíð valdar í húsinum, kom ein av tykkum inn á arbeiðsstovuna hjá mær. Og bara við einum orði, „babba“, skar hann útí at gráta og legði seg fram á knæið hjá mær. Á, hvat var tað, sum trýsti tárini fram í tínum hjálparleysu eygum? Neyðars tit. Tað, at síggja tykkum oftari og oftari vera hørm um nakað, sum tit einki kundu gera við, fekk meg at hugsa um henda heim sum eitt sorgarstað. Tað nítur ongantíð so meint í hjarta mínum, sum tá tit væl hýrd hava sagt góðan morgun við meg og renna yvir til altarið hjá mammu og rópa kát „góðan morgun mamma“. Slíkar løtur síggi eg ein ræðandi heim fyri eygunum.
Lítið man vera at ivast í, at fólk halda minni míni vera gerandislig og innantóm. Tað kemst av tí, at hetta er bara eitt dømi av mongum um, at konan doyr, og fólk møðast av hesum. Tað kemur slíkur ófriður á fólk, tá tey hugsa ov álvarsligt um slíkt. Soleiðis er tað bara. Men tann dagur kemur, tá deyði mammu tykkara broytist til nakað virðismikið og sorgblítt fyri tykkum, ikki bara fyri mær. Tit eiga ikki at skammast við hesar kenslur, hóast hini ikki skilja tær. Tað er einki at hava skomm av. Gjøgnum hesar virðismiklu umstøður verða vit før fyri at síggja einsemið og trongskygnið hjá øðrum. Tað smáa er ikki altíð so smátt. Og tað stóra er ikki altíð stórt. Alt veldst um tín egna hugburð.
Og tit eru gróðrarnálir í einum syrgiligum heimi. Um tit gráta, flenna, eru eldhugað, einslig, alt festir seg í sinnið hjá pápanum og merkir hann, sum ansar tykkum.
Tit vita ikki enn, hvussu stór styrki henda sorgin hevur verið fyri tykkum. Missurin hjálpti okkum at stíga eitt fet longur framá í lívinum. Vit eiga altíð at fara longur enn bara at liva, vit eiga at fara djúpt inn í lívið. Røtur okkara kundu toygt seg so langt sum gjørligt niður í jørðina. Men samstundis muga vit vara okkum fyri at drukna í okkara egnu sorg. Áðrenn mamma tykkara doyði, høvdu vit onga penganeyð. Alt tað, sum tørvaði, fekk hon. Tit fingu tað at eta, sum tit vildu hava. Vit gjørdu okkum dælt av hesum framíhjárættindum, sum vóru úrslit av einari tilvildarligari samfelagsskipan.
Onkur av tykkum minnist kanska, hvussu vorðið var hjá húskinum U? Tá eg hugsi um umsorganina hjá U, fái eg næstan ilt. Konan, sum doyði, smittaði hann við tuberklum. Hóast hann hevði ófør intellektuell lyndiseyðkenni, noyddist hann at halda seg til Tenrikyo-trúnna4 og framdi lekidóm gjøgnum bøn. Um tað vóru bønirnar ella heilivágurin, sum hjálptu, veit eg ikki. U vildi ið hvussu so er taka tann heilivágin, sum læknin gav honum. Men hann hevði ikki ráð. Hann fór til arbeiðis hvønn dag, hóast blóð var í skarninum. Úr hálsinum, sum hann hevði ballað eitt lummaturriklæði um, komu bara nøkur hás ljóð. Hann visti, at hann fór at versna, legði hann ov nógv fyri. Hann visti tað, men fyri at føða sína gomlu móður og tvey børn, helt hann fram at arbeiða, til hann ikki orkaði meira. Fyri síni seinastu oyru keypti hann eina sproytu við heilivági. Men av tí at bygdarlæknin var so óskettin, fór hon uttan fyri æðrina og elvdi til nógvan fepur. Hann læt eina ognarleysa mammu og tvey børn eftir seg, tá hann legði árarnar inn.
Hesi fólkini vóru grannar okkara. Sanniliga lagnunnar speisemi. Tá tit hugsa um deyða mammu tykkara, muga tit ikki gloyma at hugsa um U eisini. Og tit muga vera arbeiðararnir, sum fylla hesa órættvísins veit aftur. Hetta sigi eg, tí eg haldi, at deyði mammu tykkara var nóg mikið til at fáa kærleika tykkara at umfata onnur eisini.
Heimurin er nóg einsligur. Duga vit bara at siga hetta og so látast sum einki? Eins og eitt dýr tevjar blóð, fingu tit og eg tevið av kærleika. Lat okkum varðveita hann og stríðast fyri at verja okkara heim móti einsemi. Eg eri góður við tykkum og fari at vera góður við tykkum í allar ævir. Hetta sigi eg ikki, fyri at tit skula vera takksom fyri, at eg havi verið ein pápi fyri tykkum. Tað, sum eg biði um við at siga tykkum frá mínum kærleika, er at taka ímóti mínum takksemi. Tá tit eru tilkomin, eri eg kanska deyður. Kanska eri eg virkin sum ongantíð ella gamal og nyttuleysur.
Uttan mun til, hvat hevur hent mær, so er tað ikki mær, tit skula taka tykkum av. Tykkara unga megi má ikki órógvast av slíkum sum mær - eg havi longu sæð mínar bestu dagar. Sum ein leyvuhvølpur, ið mennir seg upp at bíta foreldrini, muga tit, djørv og sterk, blaka meg frá tykkum og halda út á lívsins hav. Nú er klokkan farin av midnátt, hon er eitt korter til tvey. Í hesi djúpu náttarkvirruni hoyrist bert tykkara friðsami, sovandi andadráttur í stovuni. Framman fyri myndini av mammu stendur rósan, sum mostir gav henni. Tá eg síggi hetta, komi eg at hugsa um ta ferðina, tá eg tók myndina. Tá lá tann størsti av tykkum í búkinum. Mamma varð alla tíðina nívd av einari kenslu av ótta og vón, sum hon ikki skilti sjálv. Hon var so avbera vøkur tá. Hon tók eftir grikskum mammum og hongdi myndir upp av Minerva, Goethe, Cromwell og Nightingale. Hóast eg eygleiddi hennara barnsliga atburð við einum spoyskum brosi tá, dugi eg avgjørt ikki bara at flenna at tí, tá eg hugsi um tað nú. Tá eg segði, at eg skuldi taka eina mynd av henni, smurdi hon sær, læt seg í síni bestu klæði og kom inn í arbeiðsstovu mína á aðru hædd. Ovfarin hugdi eg at henni. Hon smíltist einslig til mín. At eiga, tað er herskyldan hjá kvinnuni. Antin eigur hon eitt vælskapt barn ella doyr hon. So, hon læt seg í klæði, sum deyð fólk verða latin í. Tá flenti eisini eg tankaleysur at hennara ótamda skemti, men nú dugi eg heldur ikki at flenna at tí.
Náttarkvirran ger meg álvarsaman. Enn tykir mær, at mamma tykkara situr millum meg og skriviborðið. Eins og móðurkærleikin er í testamentinum til tykkara, ansar hon framvegis eftir tykkum. Sovið væl. Latið hesar undarligu tíðirnar ganga sína gongd, lítið tykkum upp í hendurnar á teimum og sovið. So skula tit koma dansandi úr songini í morgin, uppaftur klókari enn í gjár. Eg skal brúka alla megi mína til at røkja skyldur mínar. Er lív mítt brúkt skeivt, hvørjum freistingum havi eg bakkað fyri? Tá tit ganga í mínum fótasporum, kunna tit ikki síggja tað ómansliga og óreiðiliga við mær. Av staðnum, har eg fall, muga tit halda leiðina fram. Men hóast kósin er ótýðilig, muga tit stíga av mínari slóð og finna leiðina, tit skula ganga, tykkara egnu leið.
Góðu børn. Leggið okkara, tykkara ólukkuligu, men samstundis tey lukkuligu ynskini hjá foreldrunum at brósti tykkara og haldið út á lívsins hav. Framtíðin er langt burturi. Og leiðin er myrk. Men tit skula ikki ræðast. Vegurin letur seg upp framman fyri teimum óræddu. Farið tann vegin. Verið djørv, góðu børn.